Kolorektal Kanser: Dünyada Üçüncü Sıklıkta Görülen Kanser (2026 Rehberi)

Kolorektal kanser, kalın bağırsak (kolon) ve rektumdaki hücrelerin kötü huylu tümörleşmesidir. Dünyada akciğer ve meme kanserinden sonra üçüncü en sık kanser türüdür (2025 GLOBOCAN verilerine göre yılda ~1,9 milyon yeni vaka). Türkiye'de erkeklerde birinci, kadınlarda ikinci sırada yer alır.

En önemli özelliği: Erken evrede yakalanırsa neredeyse tamamen tedavi edilebilir olmasıdır. Polip aşamasında veya erken kanserde 5 yıllık sağkalım oranı %90-95'tir.

Belirtiler Nelerdir?

Erken dönemde genellikle sessiz seyreder. Yaygın belirtiler:

- Dışkıda kan (kırmızı veya siyah)

- Dışkılama alışkanlığında değişiklik (ishal/kabızlık uzun süreli)

- Dışkıda mukus veya daralma hissi

- Karında ağrı, şişkinlik, kramp

- Nedensiz kilo kaybı, halsizlik, kansızlık (özellikle demir eksikliği anemisi)

- Rektal bölgede ağrı veya dolgunluk hissi

Bu belirtiler hemoroid, fissür gibi iyi huylu nedenlerden de olabilir; mutlaka kolonoskopi ile değerlendirilmelidir!

Risk Faktörleri

- Yaş (50 yaş üstü risk hızla artar)

- Ailede kolorektal kanser veya adenomatöz polip öyküsü

- Lynch sendromu, FAP gibi genetik sendromlar

- Sigara, aşırı alkol, kırmızı ve işlenmiş et tüketimi

- Obezite, hareketsiz yaşam, düşük lifli beslenme

- İnflamatuar bağırsak hastalıkları (ülseratif kolit, Crohn)

Tanı Yöntemleri (2026 Güncel)

Erken tanı için en etkili yöntem taramadır:

- Kolonoskopi (50 yaşından itibaren her 10 yılda bir; yüksek riskte 40'tan itibaren)

- Dışkıda gizli kan testi (FIT testi – her yıl)

- Dışkı DNA testi (Cologuard benzeri – 3 yılda bir)

- Şüpheli durumlarda kolonoskopi + biyopsi

- Evreleme için BT/MR/PET-CT

Evreler

- Evre 0: Kanser sadece mukozada – %100'e yakın tedavi

- Evre 1: Duvar içine sınırlı – %90+ sağkalım

- Evre 2: Duvar dışına çıkmış, lenf nodu yok – %70-85

- Evre 3: Lenf nodu tutulumu – %40-70

- Evre 4: Karaciğer/akciğer gibi uzak metastaz – tedaviyle yaşam süresi uzatılabilir

Tedavi Yöntemleri (2026 Güncel Yaklaşımlar)

- Cerrahi: Temel tedavi – tümörlü bağırsak bölümü çıkarılır (laparoskopik/minimal invaziv sık tercih edilir)

- Kemoterapi: Evre 3 ve 4'te standart; neoadjuvant (cerrahi öncesi küçültmek için) rektum kanserinde yaygın

- Radyoterapi: Özellikle rektum kanserinde cerrahi öncesi/sonrası

- Hedefe yönelik tedaviler: KRAS/NRAS/BRAF wild-type tümörlerde anti-EGFR (cetuximab), VEGF inhibitörleri (bevacizumab)

- İmmünoterapi: MSI-high (mikrosatellit instabilitesi yüksek) veya dMMR tümörlerde pembrolizumab gibi ilaçlar çok etkili (bazı hastalarda tam yanıt)

Erken evrelerde tedavi sonrası normal yaşam mümkün.

Önleme ve Tarama Önerileri

- 45-50 yaş arası düzenli kolonoskopi (risk grubunda daha erken)

- Lifli beslenme, sebze-meyve ağırlıklı diyet

- Kırmızı/işlenmiş et azaltma, sigara-alkol bırakma

- Düzenli egzersiz, ideal kilo koruma

- Polip bulunanlarda sıkı takip

Erken tarama hayat kurtarır! 50 yaşına geldinizse veya aile öykünüz varsa gecikmeden taramaya başlayın.